رفتن به بالا
  • پنجشنبه - 26 مرداد 1396 - 15:59
  • کد خبر : ۵۲۸۰۱
علی استواری

آب مایه حیات است و زندگی همه به آن بستگی دارد

علی استواری ، آب مایه حیات است و زندگی همه به آن بستگی داردبا این‌حال ارزش واقعی آن شاید برای برخی افراد و حتی مسئولان هنوز مشخص نیست. ۷۵ درصد سطح زمین را آب فراگرفته است اما ۹۸ درصد این آب‌ها شور است و بیشتر آب‌های شیرین روی زمین یخ زده است. انسان و بسیاری […]

r09c54kh

علی استواری ، آب مایه حیات است و زندگی همه به آن بستگی داردبا این‌حال ارزش واقعی آن شاید برای برخی افراد و حتی مسئولان هنوز مشخص نیست. ۷۵ درصد سطح زمین را آب فراگرفته است اما ۹۸ درصد این آب‌ها شور است و بیشتر آب‌های شیرین روی زمین یخ زده است. انسان و بسیاری از موجودات زنده تنها توانایی استفاده از کمتر از یک درصد این آب‌ها را دارند. از سوی دیگر میزان آب تولید شده در طبیعت تقریباً ثابت است اما جمعیت مصرف کننده آب روز به روز افزایش می‌یابد. با این وضعیت بی‌شک یکی از بزرگترین مشکلات انسان در آینده مشکل آب خواهد بود.
بیشتر جهان از آب پوشیده شده است. با این وجود بیشتر آن خارج از دسترس ما است زیرا شور و یا یخ زده است. در حدود ۰۰۷/۰ درصد از کل آبهای زمین یا کمتر از ۱درصد آب های شیرین جهان، قابل استفاده و در دسترس بشر است. از نظر مقدار، بیشتر این آب شیرین، آلوده، غیربهداشتی و یا وابسته به بارندگی های دوره ای است. با این وجود اگر چرخش آب به خوبی انجام شود و اگر ما از این آب به طور عاقلانه استفاده کنیم، همین سهم کوچک از آب می تواند برای حیات انسان بر روی کره زمین کافی باشد. در این شکی نیست که منابع آب در حال کاهش و کمیاب شدن هستند، اما به نظر می رسد که مسئله واقعی، کوچک شدن تدریجی منابع آب نباشد بلکه مسئله اصلی تر ضایع کردن آب
و مدیریت نادرست آن باشد. امروزه بحران آب وجود دارد اما این بحران به دلیل کمبود آب جهت رفع نیازهای ما نیست بلکه به خاطر بحران مدیریت آب است. آنچنان که میلیونها نفر از آب بدرستی استفاده نمی کنند و در نتیجه بد عمل کردن ما، محیط زیست نیز بد شده است و دچار قهر طبیعت شده ایم.
با بررسی نقشه تجمیعی منابع آب شیرین که اخیرا ناسا منتشر کرده و خاورمیانه و شمال آفریقا را از نظر وضعیت منابع آبی مورد بررسی قرار داده است می بینیم در خلال سال های ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ ایران معادل ۸۰ درصد منابع آب شیرین خود، مانند ذخیره های برفی، رودخانه ها، تالاب ها و برکه ها و آنچه که برای بقا به آن وابسته ایم را از دست داده است. همچنین موسسه جهانی منابع آب نیزپیش بینی کرده در سال ۲۰۴۰، ۳۳ کشور از جمله ایران، بحرین و کویت تنش آبی شدیدی را تجربه خواهند کرد. تنش آبی یعنی این که در یک سال برای یک نفر در یک منطقه ۱۷۰۰ متر مکعب آب در دسترس باشد، در سال ۱۳۷۴ سرانه موجود آب در ایران را ۱۷۴۰ متر مکعب اعلام کرده اند و با توجه به اینکه این آمار مربوط به ۲۰ سال گذشته می شود و همچنین عواملی همچون رشد جمعیت، افزایش مصرف آب و خشکسالی های
پی در پی، سرانه آب تا کنون کاهش یافته است، بعبارت دیگر ما اگر با همین روند پیش رویم بزودی شاهد بحران شدید در حوزه منابع آب خواهیم بود .
اهمیت پژوهش :
شکل گیری پدیده خشکسالی، هدر رفت منابع زیرزمینی آب،تغییر الگوی آب و هوا، ضرورت صرفه جویی را امری بسیار مهم می نمایاند تا جایی که بدون مدیریت مصرف، کشور در سال های آینده با بحران اساسی روبرو
خواهد شد.
امروزه با افزایش جمعیت و محدویت منابع در دسترس بشر از یک سو و عدم توزیع متوازن منابع محدود موجود که بخشی از آن بنابر عوامل طبیعی و جغرافیایی
و تقسیمات کشورها در سطوح مختلف زمین بوده
و بخشی دیگر منبعث از عدم توازن قدرت کشورها در تسلط و بهره برداری از این منابع می باشد از سوی دیگر، صرفه جویی و بعبارت بهتر مدیریت مصرف منابع آب مبتنی بر آینده نگری، به ضرورتی اجتناب ناپذیر تبدیل شده است که کشور ما نیز علی رغم بهره مندی از منابع فراوان طبیعی از شمول این ضرورت جهانی مستثنا نیست.
علاوه بر این تاکیدات فراوان دین اسلام به امر صرفه جویی به عنوان عاملی در راستای اعتدال فردی
و اجتماعی زندگی بشر و دوری از پیامدهای مادی
و اخلاقی مصرف زدگی نیز پیش روی ما قرار دارد که صرفه جویی را همچنین به رفتاری دینی بدل ساخته است.
حال چه باید کرد:
بر اساس آمار و اطلاعات منتشر شده، ۹۲ درصد آب کشور در بخش کشاورزی، ۶ درصد در بخش شرب شهری و روستایی و تنها ۲ درصد در بخش صنعت مصرف می شود، جالب توجه اینکه متوسط مصرف جهانی در این بخش ۷۰ درصد می باشد که این آمار نشان می دهد کشور ایران ۲۲ درصد بیشتر از متوسط جهانی در بخش کشاورزی آب مصرف می کند، بعبارت ساده ما در حوزه آب مصرفی در بخش کشاورزی بهره ور نیستیم و این درحالی است که برخی کشورها با اقدامات اصلاحی در بخش آب موفق به بالا بردن راندمان
و کاهش مصرف تا ۵۰ درصد نیز شده اند.
می توان متصور بود که بیش از ۸۰ درصد اتلاف منابع آب به دلیل عدم استفاده از تکنولوژی های پیشرفته آبیاری در این بخش به هدر می رود. تعدادی از کارشناسان معتقدند که مدیریت منابع آب کشور در شرایط فعلی مدیریت مناسبی نیست و موجب شده تا طی سال های اخیر شاهد کاهش منابع آب های زیرزمینی و نیز کاهش سطح زیرکشت کشاورزی در برخی مناطق باشیم.
آبیاری از نظر علمی تعابیر مختلفی دارد اما به معنای واقعی کلمه، پخش آب روی زمین جهت نفوذ در خاک برای استفاده گیاه و تولید محصول می‌باشد. هر چند فقط ۱۵ درصد از زمین های کشاورزی دنیا تحت آبیاری قرار دارند و ۸۵ درصد بقیه به صورت دیم و بدون آبیاری مورد استفاده قرار می‌گیرند اما نیمی از تولیدات کشاورزی و غذایی مردم جهان از همین زمین های آبی حاصل می‌شود. که این خود نشان دهنده اهمیت و نقش آبیاری در بخش کشاورزی است.
هدر رفت آب در ایران بیش از میانگین جهانی است:
براساس گزارش های موجود میزان هدر رفت آب در کشور ما ۲۸ تا ۳۰ درصد است درحالی که این مقدار اتلاف در دنیا ۹ تا ۱۲ درصد گزارش شده است که یکی از عوامل اصلی آن برداشت های غیرمجاز از شبکه آب رسانی
و فرسودگی تاسیسات آب و شبکه های آبرسانی است.
اصلاح الگوی مصرف، تنها راه برای گذر از بحران کم آبی
باتوجه به مصرف بیش از حد انرژی در کشور و همچنین کاهش منابع آبی، اصلاح الگوی مصرف در بخش های مختلف، مناسب ترین و منطقی ترین راه حل برای گذر از بحران‌های موجود به نظر می‌رسد. صرفه جویی در مصرف آب با استفاده از روشهای نوین برای آبیاری مانند: قطره‌ای، بارانی، کوزه‌ای، تراوا زیرزمینی، تانکر و … می‌تواند بسیار تأتیر گذار باشد.
آبیاری قطره‌ای روشی مناسب برای کاهش
و هدر رفت آب در بخش کشاورزی
روش آبیاری قطره‌ای سالیان دراز در فرانسه و در کشورهای دیگر برای آبیاری در گلخانه‌ها مورد استفاده بوده است. در ایران این روش در دهه پنجاه ابداع شد
و سطوح بزرگی با این روش آبیاری شدند ولی با مرور زمان مزایا و معایب این روش مشخص شد. هزینه‌های زیاد و تکنیک‌های نسبتا پیشرفته این روش و نمک ها و مواد جامد معلق در آب های ایران از معایب آبیاری قطره‌ای بوده و باعث شده که کشاورزان کمتر از این روش آبیاری استفاده کنند ولی این دلیلی نیست که روش آبیاری قطره‌ای را مطرود بدانیم و در پی رفع معایب آن نباشیم.به یاد داشته باشیم با استفاده از روش آبیاری قطره‌ای نسبت به روش غرقابی می‌توانیم ۵ الی۶ برابر مصرف آب را کاهش دهیم.
فرهنگ سازی حلقه ی گم شده :
بر اساس جدول مقایسه‌ای سرانه مصرف خانگی آب در ایران و سایر کشورها به سادگی می توان فهمید ایرانیان یکی از پر مصرف ترین مردمان جهان هستند .
مصرف آب در ایران؛ ۸۰ درصد بیشتر از الگوی استاندارد
مقدار مصرف سرانه آب لوله کشی آشامیدنی در شهرهای ایران در حدود ۱۴۲ متر مکعب در سال است که از مصرف سرانه برخی کشورهای اروپایی پرآب مانند اتریش (۱۰۸مترمکعب در سال) و بلژیک (۱۰۵مترمکعب درسال) بیشتر است.
نکته جالب توجه اینکه میزان هدر رفت آب در ایران ۲۸ تا ۳۰ درصد است در حالی که این مقدار اتلاف در دنیا ۹ تا ۱۲ درصد گزارش شده است که یکی از عوامل اصلی آن برداشت های غیرمجاز از شبکه آبرسانی و فرسودگی تاسیسات آب است.
پس با اصلاح فرهنگ مصرف آب در حوزه آب خانگی
و شرب و همچنین جلوگیری از پرت آب توسط شبکه های فرسوده و خطوط انتقال می توان به طرز چشمگیری مصرف آب را کاهش داد.
نتیجه گیری
ایران کشوری است که از گذشته با مشکل آب مواجه بوده و پیشینیان ما در مدیریت منابع آبی سابقه درخشانی دارند، وجود نمونه‌هایی مانند سدها، آب بند ها
قنات ها و… در نقاط مختلف ایران موید این موضوع است، اما امروز به جایی رسیده ایم که ادامه روش های نادرست و اسراف آمیز قبلی در مصرف آب به ویژه در بخش کشاورزی، مشکلات زیادی را بر کشور تحمیل می کند و باید ارتقای بهره وری آب و کاهش مصرف را به صورت جدی در دستور کار قرار دهیم، لذا تنها در صورت تغییر شیوه آبیاری فعلی در بخش کشاورزی و اصلاح الگوی مصرف است که می توان منابع استراتژیک و حیاتی آب زیرزمینی کشور را برای نسل های آتی کشور حفظ کرد. نهایتا می توان متصور بود با ادامه این روند کشور ایران تا قبل از سال ۱۴۰۴ با تنش شدید آبی مواجه خواهد شد .

اخبار مرتبط


ارسال دیدگاه