آیا با رفتارهای ترامپ اقتصاد جهان وارد یک دوره رکود خواهد شد؟ دکتر سهراب دل انگیزان – دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه رازی هر چند در ۲۰۱۷ جهان یک سال اقتصادی تقریباً خوب اقتصادی را پشت سرگذارد، ولی برای ۲۰۱۸ این احتمال زیاد است که یک دوره رکود شروع گردد و ممکن است دامنه این رکود […]

آیا با رفتارهای ترامپ اقتصاد جهان وارد یک دوره رکود خواهد شد؟ دکتر سهراب دل انگیزان – دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه رازی
هر چند در ۲۰۱۷ جهان یک سال اقتصادی تقریباً خوب اقتصادی را پشت سرگذارد، ولی برای ۲۰۱۸ این احتمال زیاد است که یک دوره رکود شروع گردد و ممکن است دامنه این رکود تا چند سال نیز به طول انجامد. مهمترین عنصری که رکود را به اقتصاد جهان وارد ساخت، رفتارهای محدود کننده آقای ترامپ بود. از ابتدای ورود ایشان به کاخ سفید برنامه های اقتصاد جهان تحت تأثیر شدید قرار گرفت. خروج آمریکا از چندین قرارداد بین المللی هزینه های مبادله جهانی را گسترش داد. لغو قراردادهای اقتصادی و خروج از چندین سازمان منطقه ای، برنامه های بین المللی زیست محیطی جهان را تحت تأثیر قرار داد، اعمال تعرفه های خارج از مقررات سازمان تجارت جهانی و یا حداقل عرف، ضمن بالا بردن هزینه های تولید، با بالابردن زمان تأخیر در تنظیم و اجرای قراردادهای همکاری و مبادلات بین المللی، ریسک انجام آنها را افزایش داد. خروج آمریکا از برجام اعتبار سایر توافقنامه های بین المللی آمریکا با کشورها و گروههای منطقه ای را کاهش داد و کشورهای عضو را با ریسک بالاتری مواجه ساخت. شروع مجدد تحریمهای قبلی ایران، عرضه نفت را با ابهام مواجه و بازار نفت را با افزایش قیمتهای نفت حتی تا دوبرابر و حتی تا سه برابر تا چند ماه آینده مواجه ساخت. استفاده غیر قابل تصور از نقش جهانی دلار به عنوان اسلحه و ابزار فشار روی کشورهایی چون روسیه و ترکیه اعتبار دلار را کاهش داد و بسیاری از کشورها در برنامه های نگهداشت و ذخیره کردن دلار وارد فضای ابهام شدند. رفتارهای غیر قابل پیش بینی آقای ترامپ تقریباً همه معامله گران بین المللی و مخصوصاً طرفهای تجاری آمریکا را با یک فضای پرریسک و ابهام مواجه ساخته و آمریکا را به عنوان اصلی ترین طرفدار اقتصاد آزاد، به یک سوداگر طمعکار که تنها به دنبال اعمال نظرات شخصی خود بر جهان بوده و تمایل دارد تا همه جهان را یکجا به نفع خود اداره کند تبدیل کرده است. در چنین شرایطی منطقی به نظر میرسد که:
۱٫ نقش دلار به عنوان پول جهانی خدشه دار شده و هژمونی دلار دچار سرگشته¬گی گردد. بانکهای مرکزی جهان برای برنامه های میان مدت تمایل به تغییر ذخایر خود نشان دهند و بازارهای جهانی مخصوصاً در مبادلات منطقه ای و گروههای تجاری خاص، تمایل به استفاده از مسیله دیگری برای تسویه نشان دهند. این کار بزرگترین ضربه به دلار پس از کنفرانس برتن وودز خواهد بود و حق آقایی دلار که پس از ۱۹۴۴ به آمریکا تعلق داشت، با معرفی وسیله های جدید تسویه پرداختها، به شدت کاهش خواهد یافت. تا زمانی که وسیله جدید پرداخت تعریف، تنظیم و اعمال گردد، فعالیتهای همکارانه و تجاری بین کشورهای طرف قراردادها با تأخیر مواجه خواهد شد. این تأخیر خود عاملی برای ایجاد تأخیر در تخصیص منابع و لذا شروع یک رکود و یا کاهش تولید و مبادله خواهد بود.
۲٫ افزایش قیمت نفت که همچنان مهمترین انرژی مورد استفاده در جهان است، هزینه های تولید در اقتصاد جهانی را بالا برده و لذا همین موضوع باعث افزایش قیمت تمام شده محصولات و شروع دور رکود خواهد شد.
۳٫ خروج آمریکا از کنوانسیونهای بین المللی و زیست محیطی، تصمیمگیری را در فضای فعالیت پوشش دهنده این مقررات، با ابهام مواجه ساخته و کشورهای عضو تا زمان رسیدن به یک توافق جدید و یا کاهش تأثیر منفی خروج آمریکا از این مقررات، تخصیص منابع را با تأخیر مواجه خواهند ساخت. همین عنصری برای شروع رکود خواهد بود.

۴٫ هرچند جهان در ۳۰ سال اخیر تمام تلاش خود را برای پاکیزه کردن فضای اقتصاد جهانی از ناپاکی ها انجام داده است، در فضای زیست محیطی مقررات و توافقنامه های سفت وسخت و در فضای نهادی مقررات شدید مبارزه با پول شویی و فساد سیستماتیک، در فضای انسانی توسعه سرمایه انسانی و در فضای جهانی گسترش نقش سازمان ملل در ایجاد فرایندهای همکارانه جهانی را گسترش داده است؛ ولی رفتارهای رئیس جمهور ترامپ متأسفانه همه این حوزه ها را لغو نموده است. با حمایتهای یک طرفه از کشورهایی چون عربستان و اسرائیل تعریف عدالت را سست کرده است، با خروج از کنوانسیونهای زیست محیطی نسبت به کثیف کردن جهان روی خوش نشان داده و با حذف فعالیتهای همکارانه جهانی، فضای همکارانه و سرمایه اجتماعی بین المللی را لغو نموده و با اعمال سیاستهای نژادپرستانه نسبت به مهاجرین، نگاه عدم تبعیض و عدالت انسانی را زیر سؤال برده است. این موضوع در حوزه نگاههای همکارانه نخبگان جهانی به آمریکا عامل بازنگری شده و در بلند مدت میتواند خسارات جبران ناپذیری بر پیکر اقتصاد جهان وارد سازد. افزایش آلودگی در جهان، کاهش چرخش نخبگان، کاهش چرخش سرمایه، افزایش تبعیض و نابرابری، کاهش قدرت سازمانهای بین المللی در سازماندهی روابط اقتصادی و سیاسی کشورهای جهان، کاهش اعتبار نهادهای بین المللی و کاهش سرمایه اجتماعی بین المللی، باعث افزایش هرینه مبادله جهانی شده که خود در بلند مدت میتواند عاملی برای هموار سازی فضای یک دوره رکود بلند مدت باشد.
۵٫ اعمال تعرفه های بزرگ تجاری روی طرفهای تجاری آمریکا، هزینه های مبادله و تجارت آن کشورها را با آمریکا بالا برده، تولید محصولات پایه چون فولاد و فلزات اساسی را کاهش خواهد داد. این میتواند در بازار جهانی باعث افزایش قیمت فلزات و محصولات پایه شده و در سطج جهانی عاملی برای شروع و تداوم یک دوره رکود جدی باشد.
جمعبندی این مباحث نشان میدهد که رفتارهای اقتصادی ترامپ، اقتصاد جهان را وارد یک دوره رکود خواهد کرد و این دوره از ۲۰۱۸ آغاز شده است. هرچند آمارهای دوره ای نشان از رونق اقتصاد آمریکا در یکسال اخیر دارد، ولی با توجه به ورود طرفهای تجاری آمریکا به دوره رکود، این دوره رونق به زودی خاتمه یافته و اقتصاد آمریکا نیز وارد این رکود خواهد شد. لذا بیماری نزدیک بینی سیاسی افراد طمعکار پس از اینکه به جایگاههای سیاسی و اجتماعی بالا میرسند، میتواند در یک دوره بعد دامن خودشان را بگیرد و زیانهای غیر قابل جبرانی را ببار آورد.
بیست و هشتم مهر ماه ۱۳۹۷ – کرمانشاه