فر نیوز ، اربعین در سالهای اخیر، برای کرمانشاه تنها یک مناسبت مذهبی و آیینی نبوده است؛ بلکه به یکی از مهمترین فرصتهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و گردشگری استان تبدیل شده است. عبور گسترده زائران از مسیرهای منتهی به مرز خسروی، حضور مواکب مردمی، فعالیت دستگاههای خدماترسان، تلاش شهرداریها، نیروهای انتظامی، راهداری، میراث فرهنگی، بخش حملونقل، گروههای جهادی و مردم میهماننواز کرمانشاه، تصویری تازه از ظرفیتهای این استان در میزبانی رویدادهای بزرگ ملی و فراملی ارائه کرده است.
در همین چارچوب، شعار و رویکرد مطرحشده از سوی استاندار کرمانشاه با عنوان «کرمانشاه؛ دروازه زیارت و تجارت» میتواند نگاهی راهبردی به آینده استان باشد؛ نگاهی که اگر در حد شعار باقی نماند و برای آن برنامه اجرایی، زیرساخت پایدار، سرمایهگذاری هدفمند و مدیریت یکپارچه تعریف شود، میتواند اربعین را از یک رویداد چند روزه به پیشران توسعه اقتصادی استان تبدیل کند.
در گفتوگویی با بابک باقری، فعال اجتماعی و اقتصادی، ابعاد این موضوع، ضرورت برنامهریزی بلندمدت و راهکارهای تبدیل ظرفیت اربعین به فرصت پایدار اقتصادی بررسی شده است.
بابک باقری در گفتوگو با فر نیوز با اشاره به جایگاه ویژه کرمانشاه در مسیر زائران اربعین اظهار داشت: کرمانشاه از دیرباز دروازه عبور عاشقان عتبات عالیات بوده و امروز نیز با محوریت مرز خسروی، یکی از مهمترین مسیرهای ارتباطی زائران به شمار میرود. اما مسئله مهم این است که ما نباید فقط به عبور زائران نگاه کنیم؛ باید این حضور گسترده را به فرصتی برای معرفی استان، تقویت اقتصاد محلی، رونق گردشگری، توسعه خدمات و ایجاد اشتغال تبدیل کنیم.
وی گفت: شعار «کرمانشاه؛ دروازه زیارت و تجارت» که از سوی استاندار محترم مطرح شده، شعاری هوشمندانه و قابل دفاع است؛ اما عینیتبخشی به این شعار، نیازمند برنامهریزی عملیاتی است. این شعار زمانی معنا پیدا میکند که زائر، در مسیر عبور از کرمانشاه، با خدمات منظم، بازارچههای محلی، صنایعدستی، غذاهای بومی، جاذبههای گردشگری، مسیرهای امن، استراحتگاههای دائمی و امکانات استاندارد مواجه شود. در غیر این صورت، شعار روی بنرها باقی میماند و اثر اقتصادی آن به زندگی مردم نمیرسد.
باقری افزود: نخستین گام برای تحقق این شعار، عبور از نگاه مقطعی و موقت به اربعین است. ما هر سال در آستانه اربعین بخشی از امکانات را آماده میکنیم، موکبها فعال میشوند، خدمات شهری افزایش پیدا میکند و دستگاهها به حالت آمادهباش درمیآیند؛ اما پس از پایان مراسم، بخش زیادی از این ظرفیتها جمع میشود. در حالی که باید به سمت ایجاد زیرساختهای دائمی برویم؛ یعنی محلهای پذیرایی ثابت، استراحتگاههای دائمی، مجتمعهای خدماتی بینراهی، پارکینگهای استاندارد، سرویسهای بهداشتی ماندگار، نمازخانهها، مراکز درمانی کوچک و ایستگاههای اطلاعرسانی گردشگری در مسیرهای زائرپذیر.
این فعال اجتماعی و اقتصادی تصریح کرد: اگر قرار است کرمانشاه دروازه زیارت و تجارت باشد، مسیر زائر باید به مسیر اقتصاد تبدیل شود؛ البته نه به معنای تجاریسازی بیروح زیارت، بلکه به معنای فعال شدن ظرفیتهای مردمی و محلی در کنار خدمترسانی معنوی. یعنی همان زائری که امروز از کرمانشاه عبور میکند، باید با سوغات، صنایعدستی، غذا، فرهنگ و جاذبههای استان آشنا شود و در آینده با خانواده خود به عنوان گردشگر به کرمانشاه بازگردد.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین پیشنهادها، ایجاد بازارچههای دائمی صنایعدستی و سوغات کرمانشاه در نقاط پرتردد زائران است. امروز کرمانشاه ظرفیتهای بسیار مهمی مانند گیوه، گلیم، موجبافی، محصولات بومی، نان برنجی، کاک، روغن کرمانشاهی، عسل، فرآوردههای کشاورزی و غذاهای محلی دارد. این محصولات اگر درست بستهبندی، معرفی و عرضه شوند، میتوانند هم به اقتصاد خانوارهای محلی کمک کنند و هم نام کرمانشاه را در ذهن زائران ثبت نمایند.
باقری با تأکید بر نقش میراث فرهنگی در این مسیر گفت: ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان در اربعین اخیر با برپایی غرفههای فروش صنایعدستی و نمایش فیلمهایی از دیدنیهای استان، اقدام ارزشمندی انجام داد. این حرکت باید از یک اقدام مناسبتی به یک سیاست دائمی تبدیل شود. در مسیرهای تردد زائران باید ایستگاههای معرفی کرمانشاه ایجاد شود؛ جایی که زائر بتواند در چند دقیقه با طاقبستان، بیستون، اورامانات، اماکن تاریخی، طبیعت بکر، آیینها، موسیقی و فرهنگ استان آشنا شود.
وی افزود: در سالهای آینده میتوان بستههای کوتاهمدت گردشگری طراحی کرد؛ مثلاً بستههایی با عنوان «یک روز در کرمانشاه»، یا «کرمانشاه؛ از دروازه کربلا تا سرزمین تاریخ». بسیاری از زائران شاید در مسیر رفت فرصت توقف نداشته باشند، اما در مسیر بازگشت یا در سفرهای بعدی میتوانند به گردشگر استان تبدیل شوند. ما باید زائر عبوری را به گردشگر بازگشتی تبدیل کنیم.
این فعال اقتصادی با اشاره به ضرورت مشارکت بخش خصوصی بیان کرد: بخش خصوصی باید در این حوزه فعال شود، اما با هدایت و نظارت درست. ساخت مجتمعهای خدماتی، اقامتگاههای اقتصادی، بازارچههای بومی، رستورانهایی با غداهای محلی ، مراکز فروش محصولات کشاورزی، پارکینگهای استاندارد و خدمات حملونقل میتواند توسط بخش خصوصی انجام شود؛ اما دولت و مدیریت استان باید زمین بازی را درست طراحی کنند. اگر این کار بدون برنامه باشد، منافع آن به چند نفر محدود میشود؛ اما اگر با نگاه توسعه محلی باشد، دهها شغل مستقیم و غیرمستقیم برای مردم ایجاد خواهد کرد.
باقری گفت: شهرداریها، بهویژه شهرداری کرمانشاه و شهرداریهای مسیر، در تحقق شعار «زیارت و تجارت» نقش مهمی دارند. کمیته خدمات شهری و حملونقل نباید فقط در ایام اربعین فعال باشد. زیباسازی مسیرها، ساماندهی ورودی شهرها، ایجاد تابلوهای راهنمای گردشگری، طراحی توقفگاههای مناسب، مدیریت پسماند، حملونقل منظم و آمادهسازی فضاهای عمومی، همه بخشی از اقتصاد زیارت است. زائر وقتی وارد شهری تمیز، منظم و دارای خدمات مناسب شود، تصویر مثبتی از آن شهر با خود میبرد.
وی اضافه کرد: نیروهای انتظامی و راهور نیز در این میان نقشی کلیدی دارند. مدیریت ترافیک، امنیت مسیر، ساماندهی حرکت خودروها و آرامش روانی زائران، بخشی از تجربه سفر است. اگر این بخش درست مدیریت شود، زائر با خاطرهای خوب از استان عبور میکند و همین خاطره خوب، سرمایهای برای آینده گردشگری کرمانشاه است.
باقری با اشاره به اهمیت تبلیغات و رسانه اظهار داشت: برای تحقق شعار «دروازه زیارت و تجارت»، باید روایتسازی حرفهای انجام شود. ما نیازمند تولید محتوای چندزبانه هستیم؛ فارسی، عربی، کردی و حتی انگلیسی. باید کلیپهای کوتاه از جاذبههای استان، مسیرهای زیارتی، صنایعدستی، غذاهای محلی و ظرفیتهای سرمایهگذاری تولید شود و در موکبها، پایانهها، پارکینگها، شبکههای اجتماعی و حتی در قالب QR Code در اختیار زائران قرار گیرد.
وی افزود: امروز بسیاری از زائران با تلفن همراه سفر میکنند. اگر یک سامانه یا اپلیکیشن ساده طراحی شود که مسیرها، موکبها، مراکز درمانی، جایگاههای سوخت، بازارچهها، جاذبههای نزدیک، اقامتگاهها و محصولات محلی را معرفی کند، هم خدمترسانی بهتر میشود و هم اقتصاد استان فعالتر خواهد شد. اقتصاد جدید فقط در مغازه و بازارچه نیست؛ در داده، اطلاعرسانی و اتصال هوشمند زائر به خدمات هم هست.
این فعال اجتماعی و اقتصادی تأکید کرد: نکته مهم دیگر این است که منافع اقتصادی اربعین باید به مردم محلی برسد. اگر قرار است بازارچهای ایجاد شود، باید سهم روستاییان، زنان سرپرست خانوار، هنرمندان صنایعدستی، تولیدکنندگان خرد، کشاورزان و جوانان بیکار در آن دیده شود. اربعین میتواند فرصتی برای توزیع عادلانه درآمد باشد، نه صرفاً یک پروژه اداری یا پیمانکاری.
باقری ادامه داد: برای سالهای آینده، استان باید یک سند توسعه اقتصاد اربعین داشته باشد؛ سندی که در آن نقش هر دستگاه مشخص باشد. استانداری، میراث فرهنگی، شهرداری، راهداری، حملونقل، نیروی انتظامی، اتاق بازرگانی، جهاد کشاورزی، صمت، دانشگاهها، بخش خصوصی و موکبداران باید در یک نقشه واحد حرکت کنند. بدون فرماندهی واحد اقتصادی، ظرفیت بزرگ اربعین پراکنده و کماثر خواهد ماند.
وی گفت: موکبداران سرمایه اجتماعی عظیم این استان هستند. نباید نگاه ما به موکب فقط توزیع غذا و آب باشد. موکبها میتوانند پایگاههای فرهنگی، اطلاعرسانی و معرفی استان باشند. در کنار پذیرایی معنوی، میتوان بستههای کوچک معرفی کرمانشاه، نقشه گردشگری، بروشور صنایعدستی و حتی نمایشگاههای کوچک محصولات بومی را در کنار موکبها طراحی کرد؛ البته با حفظ حرمت فضای معنوی اربعین.
باقری در پایان خاطرنشان کرد: کرمانشاه اگر میخواهد واقعاً «دروازه زیارت و تجارت» باشد، باید از امروز برای پنج تا ده سال آینده برنامه داشته باشد. اربعین نباید فقط مدیریت بحران جمعیت باشد؛ باید مدیریت فرصت باشد. اگر این فرصت درست شناخته شود، میتواند به رونق بازار، اشتغال جوانان، فروش محصولات محلی، توسعه گردشگری، تقویت هویت استان و افزایش سرمایهگذاری منجر شود.
وی تأکید کرد: کرمانشاه شایسته آن است که زائران، آن را فقط به عنوان مسیر عبور به یاد نیاورند؛ بلکه به عنوان سرزمینی مهماننواز، تاریخی، زیبا و دارای ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی بشناسند. عینیتبخشی به شعار «کرمانشاه؛ دروازه زیارت و تجارت» یعنی همین؛ یعنی تبدیل عبور زائر به ماندگاری خاطره، تبدیل خدمت به فرصت، و تبدیل اربعین به موتور محرک توسعه استان.
